او در آخرت برسد » « 1 » . طبق اين حديث كه اسلم آن را از ابى ايوب انصارى نقل مىكند ، نه تنها مقصود از هلاكت در آيهء فوق رفتن به سوى مرگ و كشته شدن نيست ، و هيچ گونه ارتباطى با اين فكر ندارد ، بلكه درست عكس اين تصور است و نازل شده تا مردم مدينه را به يارى پيغمبر و فداكارى در راه آن حضرت و هدف آن بزرگوار تشويق نمايد و به آنان اعلام كند كه پيكار نكردن با كفّار و استقبال ننمودن از مرگ در راه خدا واقع شدن در هلاكت و نابودى است . راستى چه تفسير انقلابى و تكان‌دهنده‌اى است ! مرحوم شيخ طبرسى مفسّر بزرگ اسلامى در تفسير و توضيح اين آيه ( وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ) چهار احتمال نقل مىكند كه اول آن با سياق آيات قبل هم موافق است . او مىنويسد : « احدها انه اراد لا تهلكوا انفسكم بايديكم به ترك الانفاق فى سبيل الله فيغلب عليكم العدو . . . « 2 » مقصود خداوند اين است كه شما خود را با سختگيرى در بذل مال و انفاق نكردن آن در راه جهاد با كفار به هلاكت نيفكنيد تا دشمن بر شما چيره نشود . » در اينجا ، مراد از هلاكت را غلبهء كفار بر مسلمانان دانسته است كه علت آن سختگيرى در بذل مال و انفاق نكردن آن در راه جنگ با آنهاست . اين معنا با جملهء اول آيه و سياق آيات پيش مطابق است ، زيرا آيات قبلى همگى دربارهء جنگ و جهاد با كفار است و اين گونه شروع مىشود : « وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ . . . وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ . . . وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ . . . فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ » . « 3 » در اين آيات ، خداوند دستور پيكار با دشمن و جهاد در راه خود را مىدهد ، آنگاه ، بلافاصله مىفرمايد : « وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ « 4 » ؛ در راه خدا انفاق كنيد و با دست خود خويشتن را به هلاكت نيفكنيد . » با در نظر گرفتن اين كه آيات گذشته همواره تحريص به جهاد با كفار بوده است و در

--> ( 1 ) - لهوف ، ص 12 . ( 2 ) - ابى على الفضل بن الحسن الطبرسى : مجمع البيان فى تفسير القرآن ، دار المعرفه بيروت 1406 ه . ق 1986 م ، ج 2 ، ص 516 . ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيات 190 تا 194 . ( 4 ) - همان سوره ، آيهء 195 .